İstanbul'u yaşatan miras

İstanbul gibi Roma’dan Bizans’a, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan binlerce yıllık katmanlara sahip bir şehirde kültürel miras, yalnızca geçmişe ait bir değer değil; aynı zamanda bugünü şekillendiren ve geleceğe yön veren güçlü bir hafızadır. Kültür varlıkları, taşıdıkları tarihi, mimari ve kültürel anlamla başlı başına kıymetlidir. Ancak bu mirasın toplumla buluşması, kent hayatıyla ilişki kurması ve gündelik yaşamın bir parçası hâline gelmesi, onun anlamını daha da görünür ve sürdürülebilir kılar.

2019 yılında kurulan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı (Kent Tarihi, Tanıtım ve Turizm Dairesi Başkanlığı) çatısı altında faaliyet gösteren İBB Miras, tam da bu anlayışla hareket ederek kültürel mirasa yaklaşımda yeni bir sayfa açmıştır. Bu yaklaşımın temelinde ise “Bu kentin mirasını İstanbullularla birlikte korumak ve yaşatmak” ilkesi yer almaktadır.

Mirası yaşatarak geleceğe taşımak
Kentler zaman içinde değişir. Toplumsal ihtiyaçlar, ekonomik dinamikler ve şehirleşme süreçleri birçok yapının işlevini yitirmesine neden olabilir. Bu ve benzeri sebeplerle endüstri yapıları, gazhaneler, hanlar, iskeleler ya da kamusal binalar bir süre sonra atıl hâle gelebilir. Ancak bu yapıların kaderine terk edilmesi, sadece onların bize sunduğu fiziksel potansiyellerini kaybetmekle sınırlı kalmaz; aynı zamanda kent hafızasının silinmesi ve kimliğinin kaybolması anlamına gelir. İşte bu kaybın önüne geçilmesinde yeniden işlevlendirme önemli bir rol oynar. Bir kültür varlığının özgün kimliğini koruyarak onu çağdaş ihtiyaçlarla buluşturmak, şehir hayatında sosyal ve kültürel bir dönüşümü de beraberinde getirir.

İBB Miras için kültür varlıklarını koruma altına almak kadar onları yeniden hayatın içine katmak, İstanbulluların gündelik yaşamının doğal bir parçası hâline getirerek geleceğe taşımak da öncelikli bir sorumluluktur.

Restorasyon süreçlerinde evrensel koruma ilkeleri gözetilir; özgün mimari detaylar, tarihsel izler ve kültürel bağlam titizlikle korunur. Sonunda ise bu yapılar, kent yaşamına aktif biçimde katılabilecek yeni işlevlerle buluşturulur.

2019’dan 2026’ya uzanan süreçte hayata geçirilen çalışmalar, bu yaklaşımın İstanbul’un kent hayatını nasıl dönüştürdüğünü açıkça göstermektedir.

 
Kaderine terk edilmişlikten kamusal yaşam merkezine

İBB Miras 2019 yılından bu yana İstanbul’a 48 yeni kamusal müze ve sergi mekânı kazandırmıştır.

Müze Gazhane’den Yerebatan Sarnıcı’na, Cumhuriyet Müzesi’nden Beyoğlu Sineması’na, Casa Botter’den Metrohan’a, Artİstanbul Feshane’den Baruthane’ye, Yedikule Gazhanesi’nden Kütüphane Troleybüs’e, Süleymaniye Sıra Dükkanlar’a ve Bulgur Palas’a, Haliç Sanat yapılarından Cendere Sanat ve Gülhane Sanat’a, Anadolu Hisarı’ndan Kara Surları’na, Çubuklu Silolar’dan Taş Mektep’e, Kadıköy’den Moda ve Beşiktaş İskeleleri’ne uzanan geniş bir yaşam ve kültür ağı…

Bunların yanı sıra İstanbullularla buluşmak için gün sayan Muammer Karaca Tiyatrosu, Kuyumcu Han, Reşat Nuri Güntekin Tiyatrosu, Haldun Taner Tiyatrosu, Rumeli Hisarı ve daha nicesi…

Bugün İstanbul’un dört bir yanında koruma altına alınarak yeni bir işlevle yeniden kent hayatına kazandırılan pek çok kültür varlığı, artık şehrin yaşayan kamusal mekânlarıdır.

İstanbullular bu mekânlara gittiklerinde sadece ilgili yapıyı görmüş olmakla kalmazlar; sergi gezebilir, atölyelere katılabilir, festivaller, konserler, film gösterimleri ve söyleşiler gibi etkinliklere katılabilir, kütüphanelerden ve çalışma alanlarından faydalanabilir, yeme-içme alanlarında sosyalleşebilirler. 

Bu mekânların her biri; çocukların koridorlarda koştuğu, gençlerin kütüphanelerde ders çalıştığı, sanatçıların yeni üretimlerine alan açan, insanların kafede sohbet ettiği, şehrin akışının doğal bir parçası olan kamusal buluşma alanlarıdır.

Şehirdeki çok yönlü dönüşüm
İBB Miras’ın kamusal bir mekan olarak kent hayatının aktif bir parçası haline getirdiği kültür varlıklarının İstanbul’a kattığı çok yönlü etkiler vardır. Her şeyden önce hayatın içinde yer alan bu yapılar, şehirle kurulan aidiyet bağını daha da güçlendirir. Çünkü insanlar yaşadıkları şehirle deneyim kurdukları ölçüde bağ geliştirir; kurulan bu bağlar zamanla derinleşir ve güçlenir. Bir çocuk ilk kez bir sergiyi gezdiğinde, bir genç tarihi bir binada konser dinlediğinde ya da bir aile hafta sonunu bir kültür mekânında sosyalleşerek geçirdiğinde yaşadığı şehirle kurduğu bağ da güçlenir. Bu deneyimler sayesinde İstanbul, içinde yaşanılan bir yer olmaktan çıkar; sahiplenilen bir ortak yaşam alanına dönüşür.

Kamusal hayatla buluşan bu yapıların bir diğer önemli katkısı da sosyal eşitliktir. Kültürün, sanatın ve bilginin bir ayrıcalık olmaktan çıkıp herkes için ulaşılabilir hâle gelmesi, modern kent yaşamının en önemli göstergelerinden biridir. İBB Kültür tarafından düzenlenen ücretsiz etkinlikler, İstanbul’da kültür hayatını herkes için erişilebilir kılan önemli adımlar olmuştur.

Bu mekânlar aynı zamanda şehir ekonomisine ve turizmine de önemli katkılar sunmaktadır. Kültürel mirasın doğru şekilde değerlendirilmesi, turizm potansiyelini belirli simge yapılar ve merkezlerle sınırlı olmaktan çıkararak şehrin geneline yayar. Bugün İstanbul’u ziyaret eden bir turistin gezi rotasında artık Müze Gazhane (Hasanpaşa Gazhanesi), Çubuklu Silolar, Taş Mektep, Gülhane Sanat (Gülhane Sarnıcı), İstanbul Tasarım Müzesi (Süleymaniye Sıra Dükkânlar), Kara Surları Mevlanakapı ve Belgradkapı Ziyaretçi Merkezleri, Bulgur Palas, Artİstanbul Feshane, Haliç Sanat 1-2-3, İstanbul Sanat Müzesi (Haliç Tersanesi), Casa Botter, Metrohan ve İBB Cumhuriyet Müzesi (Taksim Maksemi) de yer almaktadır. Bu durum, yeni turizm rotaları oluşturarak farklı semtlerin ekonomik ve kültürel olarak canlanmasına katkı sağlamaktadır.

 Bir kültür varlığını korumak ve yaşatmak, her şeyden önce bir şehrin hafızasını görünür kılar. Bu hafıza, kent sakinleri ile şehir arasında güçlü bir aidiyet bağı kurar. Kamusal bir mekân olarak İstanbulluların ortak deneyimlerine açılan kültür varlıkları; bilgiyi, kültürü ve sanatı herkes için erişilebilir hâle getirir. Sosyal hayatı zenginleştirir, turizmi çeşitlendirir ve yerel ekonomiyi canlandırır. Tüm bunlarla birlikte şehrin kamusal yaşam kalitesinin yükselmesine önemli katkılar sunar.

İstanbul bugün; korunan mirası, yaşayan kültürü ve ortak deneyimler etrafında buluşan insanlarıyla daha güçlü, daha canlı ve daha adil bir şehir olma yolunda ilerliyor. İBB Miras, İstanbul’un muhafızlığını üstlenmeye, bir şehrin kültür varlıklarıyla birlikte iyileşme hikâyesinin parçası olmaya devam edecek. Geleceğin İstanbul’unun hikâyesini ise yolu bu mekânlardan geçmiş İstanbullular yazacak.